Τρίτη, 22 Απριλίου 2014

Μορφές οργάνων (ξύλινα πνευστά)

ΦΛΑΟΥΤΟ Μια φίλη μου έρχεται στο μυαλό. Παίζει φλάουτο και την θυμάμαι απο μικρός. Ηχος λεπτός, περίεργος για τα γούστα μου, δείχνει να έχει κερδίσει την αγάπη της κόρης μου και πολλών άλλων κοριτσιών, Είναι αναρρωτιέμαι το σχήμα του οργάνου ή ίσως η κίνηση του φυσήματος που μοιάζει τόσο πολύ με την κίνηση του φιλιού. Δεν μπορεί να είναι τυχαίο. Ηχος ευγενικός που μπορεί να γίνει υστερικός, ήχος που παραπέμπει στα πουλιά. Οι φλαουτίστριες στην ορχήστρα μου μου θυμίζουν πάντα οτι το όργανο υπόκειται στους νόμους του τραγουδιού και της αναπνοής. Η σχέση μου με την σύνθεση συχνά με οδηγεί στο να ψάχνω πόσα πολλά πράγματα μπορεί να κάνει αυτό το τρύπιο ραβδί και το πόσες νότες πέραν των γνωστών 12 μπορεί να παίξει
ΚΛΑΡΙΝΟ Απεχθές βάρβαρο όργανο ήταν για εμένα το κλαρίνο μέχρι κάποια εποχή. Τα κουιντέτα το Μότσαρτ και του Μπράμς άλλαξαν αρχικά αυτή την κατάσταση και στη συνέχεια κατάλαβα το ορεινό αυτό όργανο με τον ήχο της πέτρας. Στο στρατό το είδα να ξεσημκώνει τους πάντες σε χορό και το αγάπησα. Είδα τελικά οτι ήταν φιλικό και γλυκό όταν ήθελε και μου έκανε εντύπωση να παρελάζω δίπλα του και να έχω φίλους που μπορούσαν να παίζουν με λεπτότητα και ισορροπία. Πάντα με παρέπεμπε στο σύγχρονο και πάντα μου έφερνε στο μυαλό και άλλα ήδη μουσικής πέρα απο το κλασσικό...
ΟΜΠΟΕ Εξωτικό, Ανατολικό, μυστηριώδες και σπάνιο. Ο ήχος της πάπιας έλεγα και φανταζόμουν φίδια να ξεπροβάλλουν και να χορεύουν ανατολίτικους χορούς στο άκουσμά του. Παράλληλα όμως συχνά διέκρινα μια αρχοντιά σε αυτό το όργανο, μια ευγένεια. Παρ' όλα αυτά ήταν πάντα μακρινό, σχεδόν ονειρικό. Οταν θα ξαναγράψω γι' αυτό θα το αφήσω να παίξει απλές μελωδίες πριν τις σπάσω με ασύλλιπτα γρήγορα περάσματα που να δημιουργήσουν την ψευδαίσθηση ενός βιτρώ απο ήχους και χρώματα και τέλος με ένα δυνατό φύσημα να καταλήξω σε ενα multiphonic που να μοιάζει με άνθρωπο που ξεψυχά...
ΦΑΓΚΟΤΟ Μικρές επαναλλαμβανόμενες νότες μου είχε πεί ο καθηγητής στην ενορχήστρωση. Οι μουσικοί σου που παίζουν φαγγότο θα τους αρέσει αυτό μου είπε. Βρήκα και εγώ ενα φαγγότο και άρχισα να προσπαθώ. Ο ήχος του καραβιού που σαλπάρει ήταν το πρώτο συμπέρασμα αλλά μετά ήρθε η ιεροτελεστία της άνοιξης

The fight for creativity

As a musical artist, performer, educator and composer, one has to fight to keep his creative powers alive. It is reality that sometimes keeps us away from what we love to do. Sometimes one identifies with the pessimism that lies around him, the problems of povery of sickness, the fear of death, the haunting memories of the past... I always have seen music as means of self healing but it comes to a point that this healing has'n got to do with the physical aspect of feeling well but rather with the surpassing of the human state of mind and a 'communication' with a different sphere: I is a premature death or in some sence a 'meditation' that connects the person with the 'whole'. That is not to say that this signifies an atheist approach to matter. In fact it is the quest for the finished work of art that emphasizes to my mind the need for a singular or plural form of 'driving power' before life, one that can take the form of a god in my mind. What seems to be important is this effort is the fullfilment of the need to 'complete' life's quest if possible and the need to produce a number of sufficient educational and artistic 'results' that can 'justify' my existace, always in consideratin to the upbringing of my children and my commitments to my community, family and friends.

It is very interesting when this idea takes the form of a fight, a fight against one's self I should say. The fight to overcome fear, dissapointment, criticism, physical and mental burdens that some times do seem unbearable. But this seems in my mind to be the essence of theel whole effort. What would become of my life if it has been an uninspired one, a life without artistic purpose. It sounds frightening to me. Still, I find myself being not in the mood to compose as much as I sing or teach. I understand of course that the work of art might be a performance rather than the work itself or even more, the preparation of a student or the contribution towards the development of a fruitful social environment for art in a distance place. That is not that I do not dream of writing a masterpiece. It still does not seem possible to me.

Now one need to talk however about hard work and sacrifices. Would a lonely path to creativity be suitable to everyone. Yes, you get more time to compose but would you reach the depth of the human companinship and express it in the way that you would if you were living a married life. It is all to personal but the one should not exclude the other. What is the correct path? I am not sure?

Μορφές οργάνων (έγχορδα με δοξάρι)

Είναι αλήθεια πως ο κάθε μουσικός συχνά βλέπει τα μουσικά όργανα απο τη δική του οπτική γωνιά. Συχνά αυτή εξαρτάται απο τις εμπειρίες και τα βιώματα του. Μια τέτοια προσέγγιση θα τολμήσω τώρα, μισή ώρα πριν απο το ξεκίνημαα του αγώνα NBA που θέλω πολύ να παρακολουθήσω, έτσι, για να περάσει η ώρα μέχρι τον αγώνα.

ΒΙΟΛΙ Οι πρώτες μου μνήμες για το βιολιού ξεκινούν απο τη γιαγιά μου. Βιολί στην λυρική και στην ΕΡΤ, ξεκίνησε να παίζει 5 χρονών στη Σύμη. Είχε πολλά βιβλία βιολιού στο σπίτι της αν και, όταν την έζησα ήταν περίπου εξήντα χρονών και πλεον δεν μελετούσε. Δίδασκε και δίδασκε πολλές ώρες. Επικεντρωνόταν στο να κάνει τους μαθητές να θέλουν να παίξουν κα τους άφηνε συχνά να παίζουν φάλτσα, φτάνει να ακολουθούσαν μια λογική, να έμοιαζε το παίξιμό τους με αυτό που ήθελε η παρτιτούρα. Σκληρό το παίξιμό της και τραχιά τα δοξάρια της. Η ταστιέρα του βιολιού της που τώρα παίζω εγώ, ρυτιδιασμένη και με βαθουλώματα. Επαιζε δυνατά και συχνα έπρεπε να ακουστεί πάνω απο τη χορωδία ή τα άλλα όργανα που έπαιζε μαζί. Στις παλιές φωτογραφίες την έβλεπα να παίζει στο κουαρτέτο (μία φορά παίζαμε μαζί το 97 σε μια συναυλία ένα κουαρτέτο Haydn) αλλά δεν σώθηκε καμία φωτογραφία απο την εποχή που έπαιζε στην ορχήστρα. Το βιολί για την γιαγιά ήταν κάτι ιερό και έτσι έγινε και για εμένα: Ωρες μελέτης κατά τη νιότη με σκοπό το ξύλο αυτό να εκφράσει τη ψυχή και τα συναισθήματά μας. Στο βιολί προσπαθούσαμε να αποκωδικοποιήσουμε τα μηνύματα που μας έρχονταν απο το 'εξω' κόσμο και να μιλήσουμε την γλώσσα των τουριστών του καλοκαιριού καθώς και των πορτραίτων των μεγάλων συνθετών που τότε άκουγα στα CD και η γιαγιά ίσως να άκουγε στους δίσκους βινυλίου της εποχής της.
Και πάνω απο όλα, επειδή δεν θέλω να μιλήσω μόνο για το βιολί, ήταν μια υπόσχεση οτι μπορούμε πολλά βιολιά μαζί να φτιάξουμε κάποτε μια χορωδία βιολιών, των πυρήνα λέγαμε μιας ορχήστρας συμφωνικής, χωρίς να ξέρουμε τί εννούμε. Οργανο τραχύ το βιολί, δύσκολο λέγαμε. Θέλει ώρες διαβάσματος, καλό αυτί καιι υπομονή.
ΒΙΟΛΑ. Μια μεγάλη μαύρη θήκη ανακάλυψα μια μέρα στο σπίτι της γιαγιά. Ηταν ένα μαγαλύτερο βιολί που θα έπαιζε ένας μεγάλος, προχωρημένος και ψηλός μαθητής της στο ταξίδι. Παίζοντας λάτρεψα τον γήινο ήχο που έβγαζε. Δεν παρέπεμπε σε ακροβασίες όπως στο βιολί αλλά έμαθα πως ήταν το όργανο της σύνεσης και της λογικής. Ηταν αυτό που θα έπαιζε αυτός που θα κρατούσε την ισορροπία μέσα στο σύνολο, ο συνετός, λιγότερο ταλαντούχος αλλά πάντα πρόθυμος να βοηθήσει θυσιάζοντας το εγώ του για το εμείς. Συχνά θα κρατούσε νότες κρατημένες ή θα έπαιζε ενα επαναλλάμβανόμενο ρυθμικό μοτίβο αλλά θα το έκανε με συνέπεια. Αργότερα πήρα και εγώ την βιόλα γαι να μιμηθώ το μπάσο καθώς συνόδευα τους μαθητές μου.
ΤΣΕΛΟ Η πιό έντονη εμπειρία μου ήταν στο Πανεπιστήμιο μου όταν ένας συμμαθητής μου, σολίστας, έπαιξε το κοντσέρτο του Elgar. Αυτό το όργανο θα μπορούσε να με κερδίσει περισσότερο και απο το βιολί αν το είχα γνωρίσει μικρός είπα. Φωνή τενόρου την θεωρούσα εγώ, απαλό και δυνατό, ανθρώπινο. Και για να μη λέω ψέματα, ποιός δεν κοιτούσε τα κορίτσια της ορχήστρας και τον τρόπο που κρατούσαν και παίζαν... 'Ηταν πραγματικά τόσο ερωτικό, ίδια ερωτικό με το φλάουτο. Οταν γράφω για τσέλο σκέφτομαι αυτές τις κινήσεις, τις δονήσεις στα πόδια και ζηλεύω γιατί η δόνηση ξεκινά απο το μέσο του σώματος και όχι απο ψηλά, όπωε σε εμάς τους βιολιστές. Είναι τόσο πολύ ισορροπημένο
ΚΟΝΤΡΑΜΠΑΣΟ Τα πιτσικάτα της ορχήστρας και η ντό εξτρα χορδή μου έρχονται στο μυαλό. Και επίσης κάποιοι τρελλοί τζάζ δεξιοτέχνες που κάνουν το κοντραμπάσσο να ακούγεται σαν βιολί κάποιες φορές. Θυμάμαι τις κρατημένες νότες που μελετούσε κάποιος δίπλα στο δωμάτιο μου σε ενα ταξίδι μου στην Πάρα και επίσης θυμάμαι τα θέματα αρμονίας μου που πάντα ενα μπάσο δέσποζε θριαμβικά κάτω απο τη μουσική σηκώνοντας το μουσικό οικοδόμημα. Και δεν ξεχνώ τα αγαπημένα μου glisandi ούτε τα ρυθμικά οστινάτα του.

(ο αγώνας ξεκινά, την άλλη φορά τα ξύλινα...)

Παρασκευή, 18 Απριλίου 2014

Η αναγκαιότητα της δημιουργίας

....και τελικά διαπιστώνεις οτι βρίσκεσαι ναυαγός στο ερημονήσι. Μπορεί αυτό να συνέβη απο προσωπική επιλογή, ακαταλληλότητα ή απλή τύχη. Δεν γνωρίζεις το γιατί και πλέον ο χρόνος έχει περάσει για να τρέφεις ψεύτικες ελπίδες σωτηρίας. Βαθιά όμως μέσα σου μια φωνή δεν λέει να κοπάσει, συνεχίζει να σε ωθεί στο να γράφεις τις περίεργες παρτιτούρες σου που ξέρεις οτι κανείς δεν θα παίξει και κανείς φυσικά δεν θα ακούσει. Και εσύ συνεχίζεις - πιο δειλά απο οτι παλαιότερα, σαφώς- να τις γράφεις. Δεν έχει καμία πρακτική αξία αυτή σου η προσπάθεια, δεν θα ακούσει κανείς το έργο σου και πλέον βρίσκεσαι έξω απο τους 'λόγιους' κύκλους. Η ευθύνη είναι όλη δική σου φυσικά.
Τί όμως είναι αυτό μέσα σου που σου ζητά να συνεχίσεις; Μοιάζει με μια ιεροτελεστία, σαν να σπας την ύπαρξη σου σε νότες και σημεία πριν την παραδόσεις στην καθημερινή ρουτίνα της δουλειάς σου, σαν να ζωγραφίζεις με σημάδια το άπειρο που αργά ή γρήγορα θα ξανασυναντήσεις. Είναι μια ανάγκη ένωσης με το όλο, ένας πρώιμο στάδιο της μεταμόρφωσης της κάμπιας σε πεταλούδα θα έλεγες στους νεαρούς μαθητές σου. Η συνάφεια αυτής της τέχνης με το πρακτικό μέρος της ζωής έχει χαθεί. Κάποτε μίλησες για την ανικανότητα των συνθετών αυτού του τύπου να παράγουν έργα που μιλούν στο εδώ και το τώρα, στο δικό σου εδώ και τώρα, στο εδώ και τώρα του νησιού, της καθημερινής εργασίας και των υποχρεώσεων του απλού ανθρώπου.
Δεν υπάρχει εδώ κουαρτέτο καν, πόσο μάλλον πολύπλοκη ατονική μουσική, δεν υπάρχουν αυτά εδώ. Και υπάρχουν 100 που ακούνε αυτή τη μουσική στην Αθήνα. Λίγοι, πολύ λίγοι άνθρωποι. Απο τους συμμαθητές σου κάποιοι φαίνεται να γίναν μεγάλοι και τρανοί. Σφίζει το διαδίκτυο απο τις πρεμιέρες των έργων τους και τα άρθρα στις εφημερίδες. Οι τίτλοι τους σημαντικοί, σε κάνουν συχνά να ζηλεύεις ή να κοιτάς με περιέργεια....
Γυρνάς στις νότες των τετραδίων σου και τα φοιτιτικά σου έργα. Το μόνο που προσδοκάς είναι να κλείσεις τα μάτια και να ακούσεις (έστω και με τη βοήθεια ενός υπολογιστή) τη μουσική πίσω απο τις νότες που κάποτε έγραψες (όπως άκουσες 15 χρόνια μετά τους ήχους των τραγουδιών που τότε συνέθετες). Και κάποιες φορές αυτό γίνεται. Τότε ζηλεύεις ξανά, θυμώνεις και αναρρωτιέσαι γιατί τόση μοναξιά, γιατί κανείς δεν παίζει τα έργα σου. Κοιτάς γύρω σου.... κανείς δεν ασχολείται με αυτή τη μουσική....
Κρύψε καλά το σεντούκι και βγάλε το πεντακάθαρο στο διαδίκτυο, χωρίς αξιώσεις για τιμές και χρήματα. Απλά να υπάρχει και ας το κρίνει ο χρόνος. Δεν υπάρχει πια άλλη ελπίδα για αναγνώριση απο εκεί. Και αν οι ήχοι σου σώσουν κάποιον ας σώσουν εσένα μόνο που τους άκουσες. Η μουσική σου τελικά δεν άλλαξε τον κόσμο παντοδύναμε έφηβε. Δίδαξε τώρα αυτό που μπορείς απο την τέχνη σου για να περάσει ο πόθος σου στην επόμενη γενιά. Κάποιος ίσως έτσι ξεδιψάσει τον πόθο συου.
Και θυμίσου το τί ξύπνησε αυτή σου την ανάγκη: Ηταν ο πρώτος σου έρωτας αν θυμάσαι... Η σκηνή απο την Οδύσσεια που έγραψες σε μουσική αντί να ζωγραφίσεις και τα τραγούδια για τον πρώτο σου έρωτα. 'Ηταν μετά το ψάξιμο για την ουσία του είναι σου μέσα απο τη μουσική και η ανάγκη της συμφιλίωσης με τον θάνατο. Δεν είναι αυτά αρκετά για να σε χορτάσουν;
Τί άλλο ζητάς λοιπόν; 'Ενα χειροκρότημα; Το μοίρασμα αυτής της εμπειρίας με έναν εκτελεστή; Γιατί όμως; Γιατί εσύ; Πές μου, απο τα έργα, τα σύγχρονα έργα που ακούς, σε έκανε ένα να δακρύσεις, να πεις οτι πέτυχε αυτό που θα ήθελες εσύ να πετύχεις; ΟΧΙ. Τότε γιατί περιμένεις να το πετύχεις εσύ ο ίδιος; Κανένα έργο απο αυτά που θαυμάζεις δεν το πέτυχε. Ναι το πετυχαν κλασσικά έργα, ίσως και η ιεροτελεστία της άνοιξης και ίσως κάποια έργα 'πνευματικών' συνθετών. Πάρε πίσω το αρχικό ΟΧΙ σου και δες καθαρά. Κάνε τη σύνθεση σου προσωπική προσευχή όπως και αυτοί και μη ζητάς κάτι παραπάνω. Να μείνει μικρή η προσευχή σου και ποτέ να μην ξανααισθανθείς ζήλια γι' αυτό.
Ποτέ να μην παραπονεθείς γι' αυτό που είσαι. Και γράψε, να γράψε κλείνοντας τα έργα σε συρτάρια. Γράχε τις σκέψεις σου όσο πιο αυθεντικά μπορείς χωρίς εξωτερικούς αντιπερισπασμούς. Γράψε αυτό που πρέπει να γραφτεί όταν δεν υπάρχει άλλο κίνητρο από την ίδια την καρδιά σου. Γράψε και σώσε ο'τι πέρασε απο το μυαλό και την καρδιά σου. Ρϊξε το μπουκάλι με το μήνυμα στον ωκαιανό, όχι για να σωθείς αλλά για να το φέρει το κύμα σε ένα ιερό μοναστήριμ ανώνυμο έκθεμα ανάμεσα σε δεκάδες, για να στηρίξεις τη μοίρα του κάθε ανθρώπου που γράφει και αποτυπώνει τον πόνο και τον πόθο του στο χαρτί, ελπίζωντας. Και η ζωή έτσι θα σε ανταμείψει σαν άνθρωπο και όχι σαν μουσικό.

Κυριακή, 22 Δεκεμβρίου 2013

Σύγχρονη Μουσική και Παιδιά

Είναι αρκετά σύνθετο το πρόβλημα της προσέγγισης της σύγχρονης μουσικής στα παιδιά και τους νέους. Ζώντας το πρόβλημα απο τη σκοπιά της απομακρυσμένης επαρχίας, τόσο ως δάσκαλος μουσικής, όσο και ως καθηγητής οργάνου και διευθυντής διαφόρων σχημάτων, συχνά αναρρωτιέμαι αν υπάρχει λύση στο πρόβλημα. Απο τη μια είναι η ανάγκη προσέγγισης της σύγχρονης μουσικής μέσα απο την ανάπτυξη μιας γλώσσας και ενός μουσικού συντακτικού που συχνά πέρνει χρόνια και ξεπερνά το όριο ηλικίας που τα παιδιά φεύγουν για σπουδές εκτός Ρόδου και απο την άλλη η απόσταση που υπάρχει ανάμεσα στα 'ακούσματα' των παιδιών, ιδιαίτερα εδώ στην επάρχία, και στη μουσική που προσπαθούμε να 'μεταφέρουμε', κάνουν το πρόβλημα πολυσύνθετο.
Ωστόσο το συγκεκριμένο 'πρόβλημα' αν 'λυθεί' μέσα απο το πρίσμα μιας συγκεκριμένης επαρχιακής πόλης ίσως να αποτελέσει το 'πρότυπο' για τη εύρεση μιας λύσης που να αφορά την μετάδοση και κατανοήση της σύγκεκριμένης μουσικής στο ευρύτερο μουσικό κοινό, σε διάφορα μέρη της Ελλάδας και ίσως του κόσμου. Και ίσως αυτό πο κάνει την συγκεκριμένη 'έρευνα' ακόμη πιο ενδιαφέρουσα είναι οτι σε αυτό το νησί, ίσα που έχουν αρχίσει να δημιουργούνται οι πρώτες ομάδες που είναι έτοιμες να παρεβρεθούν σε μια συναυλία λόγιας μουσικής που να μην έχει απλά την λογική ενός εορταστικού γκαλά
Αν είναι να αναζητήσουμε την αξία ενός τέτοιου εγχειρήματος θα πρέπει να βουτήξουμε στα βαθιά νερά της αισθητικής. 'Ομως, θα προσπαθήσω να μην το κάνω με την λογική ενός ακαδημαϊκού αλλά ενός ενεργού μουσικού και παιδαγωγού και ακολουθώντας μια προσωπική λογική. Αυτό είναι μια προσωπική επιλογή που καθιστά το εγχείρημα άκρως πειραματικό, και ενδεχομένως, όπως θα πρέπει να αναφέρω για άλλη μια φορά, μή ακαδημαϊκό και επιστημονικό. Είναι όμως η εμπειρική προσέγγιση που θα δώσει μακροπρόθεσμα τα ερείσματα για να προκύψει μια καλύτερη θεωρητική εικόνα για τους τρόπους προσέγγισης της σύγχρονης μουσικής στα παιδιά της επαρχιωτικής Ελλάδας και στα παιδιά που βρίσκονται σε αντίστοιχες συνθήκες σε άλλες χώρες του κόσμου. Ποιά είναι λοιπόν η αξία αυτής της σύχρονης τέχνης για τα παιδια;
Οι πρώτοι ήχοι των παιδιών στην τάξη, οι πρώτες εμπειρίες μαζί τους έχουν να κάνουν συχνά με τον θόρυβο: ομιλίες, ποδοβολητά, φωνές, κάπου κάπου γέλια και κλάματα. Οι πρώτες απόπειρες μορφοποίησης των ήχων έχουν συχνά να κάνουν με τους ήχους της φύση ή με αυτούς των ζώων. Είναι χαρακτηριστική η άνεση που μιμούνται τον αέρα ή τον ήχο της πάπιας σε σχέση με τη δυσκολία που συχνά συναντούν στο να τραγουδήσουν σωστά ένα απλό τραγούδι. Και έιναι αξιοπερίεργο το οτι τα παιδιά μορφοποιούν τον ήχο βάσει της δυνατότητας τους να τον συσχετίσουν με κάποιο απο τα παραπάνω στοιχεία ή βάσει κάποιου συναισθήματος. Το λέω αυτό γιατί πραγματικά απέχει απο την 'κλασσική' κατηγοριοποίηση σε μοτίβα, κλίμακες ή θέματα που τα παιδιά διδάσκονται βάσει της θεωρίας της μουσικής.
Αν τα πρώτα πειράατα σύγχρονης μουσικής μας λοιπόν μπορούσαν να εστιάσουν στην αναπαραγωγή και των συσχετισμό των ήχων αυτών ίσως να είχαμε και τα πρώτα αποτελέσματα που να αφορούσαν την ικανότητα των παιδιών να συνθέσουν τέτοια μουσική. Ο τρόπος είναι απλός και ακούει στην λέξη 'ηχοϊστορία'. Εχει ήδη κάνει την εμφάνισή της στα βιβλία της μουσικής αλλά περιορίζει την 'αισθητική' αντίληψη αυτής της μουσικής στα πλαίσια του προγραμματικού, απομακρύνοντας τα παιδιά απο ενα είδος έκφρασης που θα τους επέτρεπε να χρησιμοποιήσουν τους ήχους αυτο΄ς για να εκφράσουν συναισθήματα. Πρέπει όμως να τεθούν όρια. Τα όρια που έθεσα εγώ στην τάξη μου ήταν πως μπορούσαμε να παράγουμε μια υφή, ένα σύνθετο δηλαδή ήχο αποτελούμενο απο μικρότερους (π.χ. αργά, ασυγχρόνιστα παλαμάκια που θα δώσουν μαζικά την υφή της ψιχάλας), να την ηχογραφήσουμε και να την συνδέσουμε νοηματικά (στα πλαίσια μιας αυτοσχέδιας ιστορίας) με την επόμενη υφή. Επίσης προχωρήσαμε στην εξερευνηση των μικροήχων απο μεμονωμένα παιδιά, πολύ κοντά στο μικρόφωνο (ενα φερμουάρ που ανοίγει ηχογραφημένο σε απόσταση 2 εκατοστών ή ο ήχος απο ένα πλαστικό καλαμάκι που τρίβει ένα τύμπανο, ηχογραφημένος απο πολύ κοντά). Και πόσο πολύ τα παιδιά 'επενδύουν' σε αυτούς του ήχους. Θυμάμαι ένα παιδί να τεντώνει το κορδόνι της μπλούζας του και να το χτυπά δεκάδες φορές κατα τη διάρκεια του μαθήματος (αισθανόμενο την δόνηση του) χωρίς να του το έχω ζητήσει ή άλλα παιδιά να κουνάνε ρυθμικά τα πόδια τους (απο βαρεμάρα ίσως ή υπερένταση). Καθώς αναζητούσαμε λοιπόν το τυχαίο τα παιδιά ανακάλυπταν τον ρυθμό και τον τόνο μόνα τους.
Στη συνέχεια όμως τα παιδιά αναζήτησαν οπτικά ερεθύσματα και ευτυχώς η ίδια η τεχνολογία είχε τρόπο να μας βοηθήσει. Χρησιμοποιώντας το Spear, οπτικοποιήσαμε της ηχητικές ίνες και στη συνέχεια ινοποιήσαμε τις ίδιες τους της φωνές. Σιγά σιγά η υφή που προανέφερα μετατρέπεται σε σύνολο απο ομοειδή αντικείμενα και με τη βοήθεια των μικροήχων εισάγεται στα παιδιά η έννοια της μουσικής χειρονομίας (μια πρωτόγονη μορφή της μουσικής φράσης). Και στηριζόμενοι στην σύντομη μουσικής τους μνήμης έχουμε την ικανότητα να συνδιάσουμε τις ασύμετρες μορφές που παράγουν, φτιάχνοντας μια ιδιότυπη αντίστοιξη ομοίων μορφών. Ας το εξηγήσω όμως αυτό: Είναι μια βρύση που στάζει που ηχογραφήσαμε μια μέρα και μετά προσπαθήσαμε να θυμιθούμε και να χτυπήσουμε 4 δευτερόλεπτα απο τον ρυθμό της. Ηταν πολύπλοκος, ασαφής και συναρπαστικός. Ομως όταν το ίδιο πείραμα έγινε σε μεγαλύτερα παιδιά, τα παιδιά αναπαρήγαγαν τος ρυθμούς αυτούς σαν να ήταν επαναλαμβανόμενα, απλά ρυθμικά μοτίβα, όμοια μεταξύ τους. Συχνά ξεχνούσαν οτι υπήρχε μια συνεχής αλλαγή αυτών των μοτίβων απο δευτερόλεπτο σε δευτερόλεπτο και επαναλάμβαναν ένα συνεχόμενο ρυθμικό οστινάτο καθ' όλη τη διάρκεια της προσπάθειάς τους να μιμηθούν τον ήχο των σταγόνων. Ηταν ίσως μια απόδειξη οτι η πολυπλοκότητα του ρυθμού μπορεί να χαθεί αν δεν καλλιεργηθεί απο νωρίς η έννοια της υφής και της πολυριθμικότητας που περικλείει.
Ποιά  όμως ήταν η συνέχεια των προσπαθειών αυτών: Οπτικοποιώντας τις φωνές των παιδιών στο Spear γεννήθηκε η ιδέα απο τα ίδια τα παιδιά να τις παραστήσουμε σε νότες. Είχαμε φυσικά ήδη αρχίσει να τραγουδάμε τα πρώτα μας τραγούδια και θα πρέπει να σταθώ λίγο σε αυτό: Τα παιδιά έδειξαν να αντιλαμβάνονται την φωνή τους σαν ένα ηχητικό πλαίσιο κινούμενο σε χώρους και επηρεαζόμενο απο τη σωματική στάση καθώς και τη θέση των μοιών του προσώπου. Ιδιαίτερα η διαφοροποίηση της θωρακικής και κεφαλικής αντήχησης φάνηκε να έχει μεγάλη αξία γι' αυτά στην προσπάθειά τους να αναπαράγουν ένα συγκεκριμένο τονικό ύψος. Εδώ χρησιμοποίησα το πρόγραμμα Sing and See για να μπορέσουν τα παιδιά να δούν και να οδηγήσουν το τονικό ύψος της φωνής τους. Και φυσικά ακολούθησε η ερώτηση απο τα παιδιά: Και πού θα πάει η γραμμή (που συμβολίζει το τονικό ύψος) αν κάνουμε τον ηχο της βροχής.
Ηταν ώρα για ένα ακόμα πρόγραμμα και το όνομά του Melodyne. Με αυτό μετατρέψαμε τον ήχο της βροχής σε νότες, τις οποίες παίξαμε ξανά σαν ίνες (sine waves) και στη συνέχεια σαν νότες στο πιάνο. Η απόκλιση με τον αρχικό ήχο ήταν μεγάλη αλλά ο στόχος είχε επιτευχθεί: Μετατρέψαμε μια υφή σε νότες. Αμέσως τα παιδιά ζήτησαν να συνθέσουν τις δικές τους υφές χρησιμοποιώντας νότες.
Σαν διστακτικός δάσκαλος τους πήγα πάλι ένα βήμα πλάγια. Ζήτησα να συνθέσουν ένα τραγούδι γράφοντας τυχαίες νότες στο πεντάγραμμο και ένα γράμμα κάτω απο κάθε νότα. Τραγούδησα όσα καλύτερα μπορούσα ένα - ένα τα έργα τους. Μετά προχωρήσαμε στο να βάλουμε συλλαβές, λεξεις και στίχους στις μελωδίες τους.
Επρεπε όμως να προχωρήσουμε παρακάτω. Ξαναακούσαμε αρχικά τις ηχογραφήσεις απο τα έργα που ήχαμε φτιάξει αντιπαραθέτωντας υφές ήχων και χειρονομιών (τα είχα 'πειράξει' και εγώ προσθέτοντας φίλτρα απο το πρόγραμμα επεξεργασίας ήχου) και προχωρήσαμε ξαναφτιάχνοντας καινούριες ιστορίες βασισμένες πάνω στους ήχους που ήδη είχαμε. Αποφασίασαμε οτι χρειαζόμαστε μεγαλύτερη ευελιξία στην εναλλαγή των ήχων αυτών και χρησιμοποιήσαμε σύμβολα και κινήσεις απο έναν μαέστρο που θα ξεκινούσαν ή θα σταματούσαν τους ήχους αυτούς. Ηταν το σύστημα του soyndpainting.
Ομως κάτι μας σταματούσε απο το να συνεχίσουμε. Τα παιδιά τώρα θέλαν να τοποθετήσουν τα δάχτυλα τους στο πιάνο και να μάθουν τις νότες ή να τραγουδήσουν τραγούδια που να εκφράζουν διάφορα συναισθήματα. Ζητούσαν να συνδέσουν τα τραγούδια αυτά με κινήσεις ή επιφωνήματα ανάλογα των ατονικών έργων που είχαν σχεδιάσει και αναζητούσαν τραγούδια με μακρύτερες ιστορίες που συχνά με πείσμα προσπαθούσαν να απομνημονεύσουν. Κάποια απο αυτά τα παιδιά είχαν ήδη μπεί στο δρόμο της εκμάθησης ενός μουσικού οργάνου ή στη συμμετοχή σε μια χορωδία. Επρεπε όμως να είμαι προσεκτικός ώστε ο δρόμος της 'σύγρονης' μουσικής να μείνει ανοιχτός. Δοκιμάσαμε λοιπόν εδώ την αλεατορική παρτιτούρα με αυτά τα παιδιά. Μια παρτιτούρα με οδηγίες για μικρά επαναλαμβανόμενα μουσικά σχήματα που αλλάζουν ταχύτητα ή μεταλάσσονται και διάφορα άλλα τεχνάσματα χρησιμοποιώντας πλέον μια μουσική σημειογραφία που κάποια απο αυτά γνώριζαν. Παράλληλα εισάγαμε την έννοια του χρωματισμού της μουσικής φράσης στο τραγούδι, με ακραίες εκφορές (ένρινη εκφορά, στηθική εκφορά) αλλά και μικρές διακυμάνσεις (λίγο πιο λαμπρό, λίγο σκούρα). Τα παιδιά ανταποκρίθηκαν αρκετά καλά.
Παράλληλα τα παιδιά προχωρούσαν στην τεχνική τους που αφορούσε την 'κλασσική' μουσική παιδιά τους, και εδώ μιλώ για όσα παιδιά ακολούθησαν των ωδειακό δρόμο εκπαίδευσης. Ομως ακόμα απέχουμε απο τον στόχο: Τα παιδιά δεν ακούν, δεν γράφουν και δεν εκτελούν αυτή τη σύγχρονη μουσική στο βαθμό που θα προσδοκούσαμε. Η προσπάθεια συνεχίζεται ωστόσο.

Παρασκευή, 15 Φεβρουαρίου 2013

Συνδέοντας το παλιό με το νέο

Η ιδέα της τεχνοτροπίας έρχεται συχνά στο μυαλό. Ποιά είναι η γλώσσα που θα μιλήσει ο συνθέτης με τον κόσμο γύρω του. Τον κόσμο της πόλης του, της χώρας, του διαδικτύου, του διαφορετικού τόπου και χρόνου. Εδώ που ζώ  δεν έχει συμφωνικές ορχήστρες σκέφτομαι και οι ορχήστρες της προτεύουσας μου σπάνια θα παίξουν μια μουσική που διδάχτηκα να γράφω. Εδώ που ζω οι άνθρωποι δεν ακούνε πολύ κλασσική μουσική. Στο ραδιόφωνο σπάνια θα την ακούσεις και οι συναυλίες είναι λίγες (και ακριβές). Γιατί λοιπόν να θέλω να μιλώ και να γράφω αυτήν την γλώσσα;

http://www.youtube.com/watch?v=UIjUTXPOS0o

Να λοιπόν αυτός ο Vasks να μου μπερδέψει και άλλο τα πράγματα. Ακούω άραγε ατονική μουσική; μια κινηματογραφική μουσική; απλή μουσική για καθημερινή χρήση; Τί ακούω; Και τα φάλτσα των μαθητών μου τί είναι; Λάθη ή μήπως αρχέγονες κλίμακες που η εκπαίδευση και το γούστο μου αποκλείει; Ακούω στις φάλτσες νότες τους νέες κλίμακες μή συκερασμένες, ακούω ήχους που θα ταίριαζαν σε ένα σύγχρονο κομμάτι του Lachenmann ή του Ξενάκη. Μήπως λοιπόν ο συντηρητισμός είναι η αλυσίδα της υποτέλειας της αισθητικής σε αισθητικές ανώτερων λαών και τάξεων. Και όμως εξακολουθώ να αγαπώ πολύ το έργο του Beethoven ή μια απλή άρια αντίκα με το απλό υλικό της, θέλω να την ακούω και να την παίξω. Σπάνια θα παίξω κάτι σύγχρονο γιατί το φοβάμαι, θέλει πολύ πρόβα και φοβάμαι πως ο ακροατής θα το σνομπάρει.
     Να και άλλα πράγματα που πρέπει να αλλάξουν. Θα βάλω ένα σύγχρονο έργο, 5 λεπτά στην επόμενη συναυλία, θα διδάξω στα παιδιά 1 μικρό, εύκολο σύγχρονο έργο, χωρίς να παραλείψω τα υπόλοιπα. Θα συνθέσω και ένα έργο σε 'παλιά' τεχνοτροπία, έτσι για ισορροπία. Θα αναζητήσω τη σχέση ενός μαδριγαλιού με τα φωνητικά έργα του Berio και θα προσπαθήσω να βρώ τις σχέσεις. Και θα ευχαριστήσω αυτόν τον πλασματικό κόσμο του διαδικτύου που με κράτησε τώρα, την δύσκολη στιγμή σε επαφή με την μουσική που βρίσκεται γεωγραφικά μακριά μου.
    Στόχος του καλλιτέχνη να ενώσει τόπους, κόσμους, αισθητικές, να λειτουργήσει ως συνδετικός κρίκος ως πομπός και δέκτης, αντανακλώντας τις εμπειρίες του και μεταδίδοντάς τες σε σημεία που αλλιώς δεν θα έφταναν. Στόχος να πάρει μια χούφτα χώμα απο το μέρος που ζεί και να κάνει το χώμα αυτό πανανθρώπινο μέσα σε έναν πίνακα, να κάνει την λυρική του ιδέα βίωμα για έναν άνθρωπο που θα ζήσει μετά απο τον ίδιο ή έστω να μεταφέρει την ανάγκη αυτή στους γύρω του.
       Και αν τα έργα και οι πράξεις του αποτυγχάνουν, ο ίδιος σηκώνεται κάθε πρωί και ξαναπροσπαθεί. Μέχρι που αντικρύζει μέσα στην μουτζούρα των σημειώσεων και των δημιουργημάτων του τα ψύγματα αλήθειας που αρμόζουν σε κάθε άνθρωπο που προσπάθησε. Είναι το γονίδιο της δημιουργίας. Αυτό που υπήρχε στα κεντήματα της γιαγιάς και στην σκαλιστή πέτρα του θείου στο χωριό. Και είναι χρέος η φλόγα της δημιουργίας να ανάψει και να θεριέψει στις καρδιές όλο και περισσότερων για να υπάρξει ξανά ζωή, περισσότερη ζωή.
     Οι άνθρωποι επιλέγουν τη ζωή ή τον θάνατο. Επιλέγουν να σκοτώνουν ή να ζούν τη μέρα τους και τον χρόνο τους και όταν πραγματικά φεύγουν απο τη ζωή κρίνεται το αν θα μείνουν για πάντα εδώ με το έργο τους ή εαν τεμπέλιασαν και χάσαν μια ζωή. Δεν θα ήθελαμε τίποτε να συμβεί το δεύτερο. Θεωρώ περισσότερο φίλους μου τη γιαγιά και τη μητέρα μου που δεν είναι φυσικά εδώ αλλά οι πράξεις , τα έργα και οι σκέψεις τους με έχουν επηρεάσει βαθύτατα, παρά τους όσους μιλώ και συναναστρέφομαι καθημερινά.
       Και ο Φώτης ο Βαρέλης ή ο Παντελής ο Ευθυμίου που τους διάβασα ένιωθα να είναι κολλητοί μου φίλοι, αυτούς που θα αστειευόμουν και θα έλεγα χαζομάρες μια Κυριακή στον καφέ. Να η χούφτα με το χώμα μου λοιπόν και γιά να δούμε πως θα γίνει αυτό το χώμα ικανό να προσπεράσει τον τόπο και τον χρόνο.
      Ενα σακούλι χώμα μου έφερε στην τάξη την τελευταία ώρα ενα παιδί της πρώτης και όταν τον ρώτησα τί είναι αυτό μου απάντησε: Χώμα απο την αυλή μας κύριε.
Είχε μεγάλη αξία για αυτόν. Το άφησε προσεκτικά έξω απο την τάξη, άκουσε την γκρίνια μου και στο τέλος, τελειώνοντας το σχολείο το πήρε μάλλον σπίτι του.
 

Αποσυνθέτοντας τη μουσική

Είναι αλήθεια πως η μουσική μπορεί να έχει όσες ερμηνείες της δίνουμε. Και είναι η ικανότητα να ταυτιστούμε με μια μουσική που μας δίνει την ώθηση να την καταλάβουμε και να νιώσουμε τέρψη απο αυτή. Μπαίνουμε μετά σε μια διαδικασία ανάλυσης της με υποκειμενικά και αντικειμενικά κριτίρια ψάχνοντας μια απεικόνιση της νέας εμπειρίας και γνώσης με τα δικά μας μέσα: νότες, τεχνικές, σκίτσα, μακροσκελή παράλληλα κείμενα όπως αυτό που γράφεται ενώ ακούω το έργο του Ξενάκη ΑΚΑΝΤΗΟS:
http://www.youtube.com/watch?v=uyVF6YvC_U4

Και το έργο που γίνεται κείμενο δημιουργεί της προϋποθέσεις για ανασύνθεση του χρησιμοποιώντας τη νέα γλώσσα, τη γλώσσα του καινούριου επίδοξου συνθέτη. Ισως έτσι η σύνθεση ενός έργου να γίνεται η επανασύνθεση του αρχικού άφθαρτου πνευματικού έργου, της πρώτης σύνθεσης. Αρκετά Ορθόδοξη και Ελληνική αυτή η ιδέα όσο και επικίνδυνη σε λάθος χέρια και αυτιά. Είναι όμως ανάγκη να μιλήσει κανείς για την κυκλικότητα των δημιουργιών για την αδιάκοπη καταστροφή και αναδημιουργία τους.