Παρασκευή, 18 Απριλίου 2014

Η αναγκαιότητα της δημιουργίας

....και τελικά διαπιστώνεις οτι βρίσκεσαι ναυαγός στο ερημονήσι. Μπορεί αυτό να συνέβη απο προσωπική επιλογή, ακαταλληλότητα ή απλή τύχη. Δεν γνωρίζεις το γιατί και πλέον ο χρόνος έχει περάσει για να τρέφεις ψεύτικες ελπίδες σωτηρίας. Βαθιά όμως μέσα σου μια φωνή δεν λέει να κοπάσει, συνεχίζει να σε ωθεί στο να γράφεις τις περίεργες παρτιτούρες σου που ξέρεις οτι κανείς δεν θα παίξει και κανείς φυσικά δεν θα ακούσει. Και εσύ συνεχίζεις - πιο δειλά απο οτι παλαιότερα, σαφώς- να τις γράφεις. Δεν έχει καμία πρακτική αξία αυτή σου η προσπάθεια, δεν θα ακούσει κανείς το έργο σου και πλέον βρίσκεσαι έξω απο τους 'λόγιους' κύκλους. Η ευθύνη είναι όλη δική σου φυσικά.
Τί όμως είναι αυτό μέσα σου που σου ζητά να συνεχίσεις; Μοιάζει με μια ιεροτελεστία, σαν να σπας την ύπαρξη σου σε νότες και σημεία πριν την παραδόσεις στην καθημερινή ρουτίνα της δουλειάς σου, σαν να ζωγραφίζεις με σημάδια το άπειρο που αργά ή γρήγορα θα ξανασυναντήσεις. Είναι μια ανάγκη ένωσης με το όλο, ένας πρώιμο στάδιο της μεταμόρφωσης της κάμπιας σε πεταλούδα θα έλεγες στους νεαρούς μαθητές σου. Η συνάφεια αυτής της τέχνης με το πρακτικό μέρος της ζωής έχει χαθεί. Κάποτε μίλησες για την ανικανότητα των συνθετών αυτού του τύπου να παράγουν έργα που μιλούν στο εδώ και το τώρα, στο δικό σου εδώ και τώρα, στο εδώ και τώρα του νησιού, της καθημερινής εργασίας και των υποχρεώσεων του απλού ανθρώπου.
Δεν υπάρχει εδώ κουαρτέτο καν, πόσο μάλλον πολύπλοκη ατονική μουσική, δεν υπάρχουν αυτά εδώ. Και υπάρχουν 100 που ακούνε αυτή τη μουσική στην Αθήνα. Λίγοι, πολύ λίγοι άνθρωποι. Απο τους συμμαθητές σου κάποιοι φαίνεται να γίναν μεγάλοι και τρανοί. Σφίζει το διαδίκτυο απο τις πρεμιέρες των έργων τους και τα άρθρα στις εφημερίδες. Οι τίτλοι τους σημαντικοί, σε κάνουν συχνά να ζηλεύεις ή να κοιτάς με περιέργεια....
Γυρνάς στις νότες των τετραδίων σου και τα φοιτιτικά σου έργα. Το μόνο που προσδοκάς είναι να κλείσεις τα μάτια και να ακούσεις (έστω και με τη βοήθεια ενός υπολογιστή) τη μουσική πίσω απο τις νότες που κάποτε έγραψες (όπως άκουσες 15 χρόνια μετά τους ήχους των τραγουδιών που τότε συνέθετες). Και κάποιες φορές αυτό γίνεται. Τότε ζηλεύεις ξανά, θυμώνεις και αναρρωτιέσαι γιατί τόση μοναξιά, γιατί κανείς δεν παίζει τα έργα σου. Κοιτάς γύρω σου.... κανείς δεν ασχολείται με αυτή τη μουσική....
Κρύψε καλά το σεντούκι και βγάλε το πεντακάθαρο στο διαδίκτυο, χωρίς αξιώσεις για τιμές και χρήματα. Απλά να υπάρχει και ας το κρίνει ο χρόνος. Δεν υπάρχει πια άλλη ελπίδα για αναγνώριση απο εκεί. Και αν οι ήχοι σου σώσουν κάποιον ας σώσουν εσένα μόνο που τους άκουσες. Η μουσική σου τελικά δεν άλλαξε τον κόσμο παντοδύναμε έφηβε. Δίδαξε τώρα αυτό που μπορείς απο την τέχνη σου για να περάσει ο πόθος σου στην επόμενη γενιά. Κάποιος ίσως έτσι ξεδιψάσει τον πόθο συου.
Και θυμίσου το τί ξύπνησε αυτή σου την ανάγκη: Ηταν ο πρώτος σου έρωτας αν θυμάσαι... Η σκηνή απο την Οδύσσεια που έγραψες σε μουσική αντί να ζωγραφίσεις και τα τραγούδια για τον πρώτο σου έρωτα. 'Ηταν μετά το ψάξιμο για την ουσία του είναι σου μέσα απο τη μουσική και η ανάγκη της συμφιλίωσης με τον θάνατο. Δεν είναι αυτά αρκετά για να σε χορτάσουν;
Τί άλλο ζητάς λοιπόν; 'Ενα χειροκρότημα; Το μοίρασμα αυτής της εμπειρίας με έναν εκτελεστή; Γιατί όμως; Γιατί εσύ; Πές μου, απο τα έργα, τα σύγχρονα έργα που ακούς, σε έκανε ένα να δακρύσεις, να πεις οτι πέτυχε αυτό που θα ήθελες εσύ να πετύχεις; ΟΧΙ. Τότε γιατί περιμένεις να το πετύχεις εσύ ο ίδιος; Κανένα έργο απο αυτά που θαυμάζεις δεν το πέτυχε. Ναι το πετυχαν κλασσικά έργα, ίσως και η ιεροτελεστία της άνοιξης και ίσως κάποια έργα 'πνευματικών' συνθετών. Πάρε πίσω το αρχικό ΟΧΙ σου και δες καθαρά. Κάνε τη σύνθεση σου προσωπική προσευχή όπως και αυτοί και μη ζητάς κάτι παραπάνω. Να μείνει μικρή η προσευχή σου και ποτέ να μην ξανααισθανθείς ζήλια γι' αυτό.
Ποτέ να μην παραπονεθείς γι' αυτό που είσαι. Και γράψε, να γράψε κλείνοντας τα έργα σε συρτάρια. Γράχε τις σκέψεις σου όσο πιο αυθεντικά μπορείς χωρίς εξωτερικούς αντιπερισπασμούς. Γράψε αυτό που πρέπει να γραφτεί όταν δεν υπάρχει άλλο κίνητρο από την ίδια την καρδιά σου. Γράψε και σώσε ο'τι πέρασε απο το μυαλό και την καρδιά σου. Ρϊξε το μπουκάλι με το μήνυμα στον ωκαιανό, όχι για να σωθείς αλλά για να το φέρει το κύμα σε ένα ιερό μοναστήριμ ανώνυμο έκθεμα ανάμεσα σε δεκάδες, για να στηρίξεις τη μοίρα του κάθε ανθρώπου που γράφει και αποτυπώνει τον πόνο και τον πόθο του στο χαρτί, ελπίζωντας. Και η ζωή έτσι θα σε ανταμείψει σαν άνθρωπο και όχι σαν μουσικό.

Κυριακή, 22 Δεκεμβρίου 2013

Σύγχρονη Μουσική και Παιδιά

Είναι αρκετά σύνθετο το πρόβλημα της προσέγγισης της σύγχρονης μουσικής στα παιδιά και τους νέους. Ζώντας το πρόβλημα απο τη σκοπιά της απομακρυσμένης επαρχίας, τόσο ως δάσκαλος μουσικής, όσο και ως καθηγητής οργάνου και διευθυντής διαφόρων σχημάτων, συχνά αναρρωτιέμαι αν υπάρχει λύση στο πρόβλημα. Απο τη μια είναι η ανάγκη προσέγγισης της σύγχρονης μουσικής μέσα απο την ανάπτυξη μιας γλώσσας και ενός μουσικού συντακτικού που συχνά πέρνει χρόνια και ξεπερνά το όριο ηλικίας που τα παιδιά φεύγουν για σπουδές εκτός Ρόδου και απο την άλλη η απόσταση που υπάρχει ανάμεσα στα 'ακούσματα' των παιδιών, ιδιαίτερα εδώ στην επάρχία, και στη μουσική που προσπαθούμε να 'μεταφέρουμε', κάνουν το πρόβλημα πολυσύνθετο.
Ωστόσο το συγκεκριμένο 'πρόβλημα' αν 'λυθεί' μέσα απο το πρίσμα μιας συγκεκριμένης επαρχιακής πόλης ίσως να αποτελέσει το 'πρότυπο' για τη εύρεση μιας λύσης που να αφορά την μετάδοση και κατανοήση της σύγκεκριμένης μουσικής στο ευρύτερο μουσικό κοινό, σε διάφορα μέρη της Ελλάδας και ίσως του κόσμου. Και ίσως αυτό πο κάνει την συγκεκριμένη 'έρευνα' ακόμη πιο ενδιαφέρουσα είναι οτι σε αυτό το νησί, ίσα που έχουν αρχίσει να δημιουργούνται οι πρώτες ομάδες που είναι έτοιμες να παρεβρεθούν σε μια συναυλία λόγιας μουσικής που να μην έχει απλά την λογική ενός εορταστικού γκαλά
Αν είναι να αναζητήσουμε την αξία ενός τέτοιου εγχειρήματος θα πρέπει να βουτήξουμε στα βαθιά νερά της αισθητικής. 'Ομως, θα προσπαθήσω να μην το κάνω με την λογική ενός ακαδημαϊκού αλλά ενός ενεργού μουσικού και παιδαγωγού και ακολουθώντας μια προσωπική λογική. Αυτό είναι μια προσωπική επιλογή που καθιστά το εγχείρημα άκρως πειραματικό, και ενδεχομένως, όπως θα πρέπει να αναφέρω για άλλη μια φορά, μή ακαδημαϊκό και επιστημονικό. Είναι όμως η εμπειρική προσέγγιση που θα δώσει μακροπρόθεσμα τα ερείσματα για να προκύψει μια καλύτερη θεωρητική εικόνα για τους τρόπους προσέγγισης της σύγχρονης μουσικής στα παιδιά της επαρχιωτικής Ελλάδας και στα παιδιά που βρίσκονται σε αντίστοιχες συνθήκες σε άλλες χώρες του κόσμου. Ποιά είναι λοιπόν η αξία αυτής της σύχρονης τέχνης για τα παιδια;
Οι πρώτοι ήχοι των παιδιών στην τάξη, οι πρώτες εμπειρίες μαζί τους έχουν να κάνουν συχνά με τον θόρυβο: ομιλίες, ποδοβολητά, φωνές, κάπου κάπου γέλια και κλάματα. Οι πρώτες απόπειρες μορφοποίησης των ήχων έχουν συχνά να κάνουν με τους ήχους της φύση ή με αυτούς των ζώων. Είναι χαρακτηριστική η άνεση που μιμούνται τον αέρα ή τον ήχο της πάπιας σε σχέση με τη δυσκολία που συχνά συναντούν στο να τραγουδήσουν σωστά ένα απλό τραγούδι. Και έιναι αξιοπερίεργο το οτι τα παιδιά μορφοποιούν τον ήχο βάσει της δυνατότητας τους να τον συσχετίσουν με κάποιο απο τα παραπάνω στοιχεία ή βάσει κάποιου συναισθήματος. Το λέω αυτό γιατί πραγματικά απέχει απο την 'κλασσική' κατηγοριοποίηση σε μοτίβα, κλίμακες ή θέματα που τα παιδιά διδάσκονται βάσει της θεωρίας της μουσικής.
Αν τα πρώτα πειράατα σύγχρονης μουσικής μας λοιπόν μπορούσαν να εστιάσουν στην αναπαραγωγή και των συσχετισμό των ήχων αυτών ίσως να είχαμε και τα πρώτα αποτελέσματα που να αφορούσαν την ικανότητα των παιδιών να συνθέσουν τέτοια μουσική. Ο τρόπος είναι απλός και ακούει στην λέξη 'ηχοϊστορία'. Εχει ήδη κάνει την εμφάνισή της στα βιβλία της μουσικής αλλά περιορίζει την 'αισθητική' αντίληψη αυτής της μουσικής στα πλαίσια του προγραμματικού, απομακρύνοντας τα παιδιά απο ενα είδος έκφρασης που θα τους επέτρεπε να χρησιμοποιήσουν τους ήχους αυτο΄ς για να εκφράσουν συναισθήματα. Πρέπει όμως να τεθούν όρια. Τα όρια που έθεσα εγώ στην τάξη μου ήταν πως μπορούσαμε να παράγουμε μια υφή, ένα σύνθετο δηλαδή ήχο αποτελούμενο απο μικρότερους (π.χ. αργά, ασυγχρόνιστα παλαμάκια που θα δώσουν μαζικά την υφή της ψιχάλας), να την ηχογραφήσουμε και να την συνδέσουμε νοηματικά (στα πλαίσια μιας αυτοσχέδιας ιστορίας) με την επόμενη υφή. Επίσης προχωρήσαμε στην εξερευνηση των μικροήχων απο μεμονωμένα παιδιά, πολύ κοντά στο μικρόφωνο (ενα φερμουάρ που ανοίγει ηχογραφημένο σε απόσταση 2 εκατοστών ή ο ήχος απο ένα πλαστικό καλαμάκι που τρίβει ένα τύμπανο, ηχογραφημένος απο πολύ κοντά). Και πόσο πολύ τα παιδιά 'επενδύουν' σε αυτούς του ήχους. Θυμάμαι ένα παιδί να τεντώνει το κορδόνι της μπλούζας του και να το χτυπά δεκάδες φορές κατα τη διάρκεια του μαθήματος (αισθανόμενο την δόνηση του) χωρίς να του το έχω ζητήσει ή άλλα παιδιά να κουνάνε ρυθμικά τα πόδια τους (απο βαρεμάρα ίσως ή υπερένταση). Καθώς αναζητούσαμε λοιπόν το τυχαίο τα παιδιά ανακάλυπταν τον ρυθμό και τον τόνο μόνα τους.
Στη συνέχεια όμως τα παιδιά αναζήτησαν οπτικά ερεθύσματα και ευτυχώς η ίδια η τεχνολογία είχε τρόπο να μας βοηθήσει. Χρησιμοποιώντας το Spear, οπτικοποιήσαμε της ηχητικές ίνες και στη συνέχεια ινοποιήσαμε τις ίδιες τους της φωνές. Σιγά σιγά η υφή που προανέφερα μετατρέπεται σε σύνολο απο ομοειδή αντικείμενα και με τη βοήθεια των μικροήχων εισάγεται στα παιδιά η έννοια της μουσικής χειρονομίας (μια πρωτόγονη μορφή της μουσικής φράσης). Και στηριζόμενοι στην σύντομη μουσικής τους μνήμης έχουμε την ικανότητα να συνδιάσουμε τις ασύμετρες μορφές που παράγουν, φτιάχνοντας μια ιδιότυπη αντίστοιξη ομοίων μορφών. Ας το εξηγήσω όμως αυτό: Είναι μια βρύση που στάζει που ηχογραφήσαμε μια μέρα και μετά προσπαθήσαμε να θυμιθούμε και να χτυπήσουμε 4 δευτερόλεπτα απο τον ρυθμό της. Ηταν πολύπλοκος, ασαφής και συναρπαστικός. Ομως όταν το ίδιο πείραμα έγινε σε μεγαλύτερα παιδιά, τα παιδιά αναπαρήγαγαν τος ρυθμούς αυτούς σαν να ήταν επαναλαμβανόμενα, απλά ρυθμικά μοτίβα, όμοια μεταξύ τους. Συχνά ξεχνούσαν οτι υπήρχε μια συνεχής αλλαγή αυτών των μοτίβων απο δευτερόλεπτο σε δευτερόλεπτο και επαναλάμβαναν ένα συνεχόμενο ρυθμικό οστινάτο καθ' όλη τη διάρκεια της προσπάθειάς τους να μιμηθούν τον ήχο των σταγόνων. Ηταν ίσως μια απόδειξη οτι η πολυπλοκότητα του ρυθμού μπορεί να χαθεί αν δεν καλλιεργηθεί απο νωρίς η έννοια της υφής και της πολυριθμικότητας που περικλείει.
Ποιά  όμως ήταν η συνέχεια των προσπαθειών αυτών: Οπτικοποιώντας τις φωνές των παιδιών στο Spear γεννήθηκε η ιδέα απο τα ίδια τα παιδιά να τις παραστήσουμε σε νότες. Είχαμε φυσικά ήδη αρχίσει να τραγουδάμε τα πρώτα μας τραγούδια και θα πρέπει να σταθώ λίγο σε αυτό: Τα παιδιά έδειξαν να αντιλαμβάνονται την φωνή τους σαν ένα ηχητικό πλαίσιο κινούμενο σε χώρους και επηρεαζόμενο απο τη σωματική στάση καθώς και τη θέση των μοιών του προσώπου. Ιδιαίτερα η διαφοροποίηση της θωρακικής και κεφαλικής αντήχησης φάνηκε να έχει μεγάλη αξία γι' αυτά στην προσπάθειά τους να αναπαράγουν ένα συγκεκριμένο τονικό ύψος. Εδώ χρησιμοποίησα το πρόγραμμα Sing and See για να μπορέσουν τα παιδιά να δούν και να οδηγήσουν το τονικό ύψος της φωνής τους. Και φυσικά ακολούθησε η ερώτηση απο τα παιδιά: Και πού θα πάει η γραμμή (που συμβολίζει το τονικό ύψος) αν κάνουμε τον ηχο της βροχής.
Ηταν ώρα για ένα ακόμα πρόγραμμα και το όνομά του Melodyne. Με αυτό μετατρέψαμε τον ήχο της βροχής σε νότες, τις οποίες παίξαμε ξανά σαν ίνες (sine waves) και στη συνέχεια σαν νότες στο πιάνο. Η απόκλιση με τον αρχικό ήχο ήταν μεγάλη αλλά ο στόχος είχε επιτευχθεί: Μετατρέψαμε μια υφή σε νότες. Αμέσως τα παιδιά ζήτησαν να συνθέσουν τις δικές τους υφές χρησιμοποιώντας νότες.
Σαν διστακτικός δάσκαλος τους πήγα πάλι ένα βήμα πλάγια. Ζήτησα να συνθέσουν ένα τραγούδι γράφοντας τυχαίες νότες στο πεντάγραμμο και ένα γράμμα κάτω απο κάθε νότα. Τραγούδησα όσα καλύτερα μπορούσα ένα - ένα τα έργα τους. Μετά προχωρήσαμε στο να βάλουμε συλλαβές, λεξεις και στίχους στις μελωδίες τους.
Επρεπε όμως να προχωρήσουμε παρακάτω. Ξαναακούσαμε αρχικά τις ηχογραφήσεις απο τα έργα που ήχαμε φτιάξει αντιπαραθέτωντας υφές ήχων και χειρονομιών (τα είχα 'πειράξει' και εγώ προσθέτοντας φίλτρα απο το πρόγραμμα επεξεργασίας ήχου) και προχωρήσαμε ξαναφτιάχνοντας καινούριες ιστορίες βασισμένες πάνω στους ήχους που ήδη είχαμε. Αποφασίασαμε οτι χρειαζόμαστε μεγαλύτερη ευελιξία στην εναλλαγή των ήχων αυτών και χρησιμοποιήσαμε σύμβολα και κινήσεις απο έναν μαέστρο που θα ξεκινούσαν ή θα σταματούσαν τους ήχους αυτούς. Ηταν το σύστημα του soyndpainting.
Ομως κάτι μας σταματούσε απο το να συνεχίσουμε. Τα παιδιά τώρα θέλαν να τοποθετήσουν τα δάχτυλα τους στο πιάνο και να μάθουν τις νότες ή να τραγουδήσουν τραγούδια που να εκφράζουν διάφορα συναισθήματα. Ζητούσαν να συνδέσουν τα τραγούδια αυτά με κινήσεις ή επιφωνήματα ανάλογα των ατονικών έργων που είχαν σχεδιάσει και αναζητούσαν τραγούδια με μακρύτερες ιστορίες που συχνά με πείσμα προσπαθούσαν να απομνημονεύσουν. Κάποια απο αυτά τα παιδιά είχαν ήδη μπεί στο δρόμο της εκμάθησης ενός μουσικού οργάνου ή στη συμμετοχή σε μια χορωδία. Επρεπε όμως να είμαι προσεκτικός ώστε ο δρόμος της 'σύγρονης' μουσικής να μείνει ανοιχτός. Δοκιμάσαμε λοιπόν εδώ την αλεατορική παρτιτούρα με αυτά τα παιδιά. Μια παρτιτούρα με οδηγίες για μικρά επαναλαμβανόμενα μουσικά σχήματα που αλλάζουν ταχύτητα ή μεταλάσσονται και διάφορα άλλα τεχνάσματα χρησιμοποιώντας πλέον μια μουσική σημειογραφία που κάποια απο αυτά γνώριζαν. Παράλληλα εισάγαμε την έννοια του χρωματισμού της μουσικής φράσης στο τραγούδι, με ακραίες εκφορές (ένρινη εκφορά, στηθική εκφορά) αλλά και μικρές διακυμάνσεις (λίγο πιο λαμπρό, λίγο σκούρα). Τα παιδιά ανταποκρίθηκαν αρκετά καλά.
Παράλληλα τα παιδιά προχωρούσαν στην τεχνική τους που αφορούσε την 'κλασσική' μουσική παιδιά τους, και εδώ μιλώ για όσα παιδιά ακολούθησαν των ωδειακό δρόμο εκπαίδευσης. Ομως ακόμα απέχουμε απο τον στόχο: Τα παιδιά δεν ακούν, δεν γράφουν και δεν εκτελούν αυτή τη σύγχρονη μουσική στο βαθμό που θα προσδοκούσαμε. Η προσπάθεια συνεχίζεται ωστόσο.

Παρασκευή, 15 Φεβρουαρίου 2013

Συνδέοντας το παλιό με το νέο

Η ιδέα της τεχνοτροπίας έρχεται συχνά στο μυαλό. Ποιά είναι η γλώσσα που θα μιλήσει ο συνθέτης με τον κόσμο γύρω του. Τον κόσμο της πόλης του, της χώρας, του διαδικτύου, του διαφορετικού τόπου και χρόνου. Εδώ που ζώ  δεν έχει συμφωνικές ορχήστρες σκέφτομαι και οι ορχήστρες της προτεύουσας μου σπάνια θα παίξουν μια μουσική που διδάχτηκα να γράφω. Εδώ που ζω οι άνθρωποι δεν ακούνε πολύ κλασσική μουσική. Στο ραδιόφωνο σπάνια θα την ακούσεις και οι συναυλίες είναι λίγες (και ακριβές). Γιατί λοιπόν να θέλω να μιλώ και να γράφω αυτήν την γλώσσα;

http://www.youtube.com/watch?v=UIjUTXPOS0o

Να λοιπόν αυτός ο Vasks να μου μπερδέψει και άλλο τα πράγματα. Ακούω άραγε ατονική μουσική; μια κινηματογραφική μουσική; απλή μουσική για καθημερινή χρήση; Τί ακούω; Και τα φάλτσα των μαθητών μου τί είναι; Λάθη ή μήπως αρχέγονες κλίμακες που η εκπαίδευση και το γούστο μου αποκλείει; Ακούω στις φάλτσες νότες τους νέες κλίμακες μή συκερασμένες, ακούω ήχους που θα ταίριαζαν σε ένα σύγχρονο κομμάτι του Lachenmann ή του Ξενάκη. Μήπως λοιπόν ο συντηρητισμός είναι η αλυσίδα της υποτέλειας της αισθητικής σε αισθητικές ανώτερων λαών και τάξεων. Και όμως εξακολουθώ να αγαπώ πολύ το έργο του Beethoven ή μια απλή άρια αντίκα με το απλό υλικό της, θέλω να την ακούω και να την παίξω. Σπάνια θα παίξω κάτι σύγχρονο γιατί το φοβάμαι, θέλει πολύ πρόβα και φοβάμαι πως ο ακροατής θα το σνομπάρει.
     Να και άλλα πράγματα που πρέπει να αλλάξουν. Θα βάλω ένα σύγχρονο έργο, 5 λεπτά στην επόμενη συναυλία, θα διδάξω στα παιδιά 1 μικρό, εύκολο σύγχρονο έργο, χωρίς να παραλείψω τα υπόλοιπα. Θα συνθέσω και ένα έργο σε 'παλιά' τεχνοτροπία, έτσι για ισορροπία. Θα αναζητήσω τη σχέση ενός μαδριγαλιού με τα φωνητικά έργα του Berio και θα προσπαθήσω να βρώ τις σχέσεις. Και θα ευχαριστήσω αυτόν τον πλασματικό κόσμο του διαδικτύου που με κράτησε τώρα, την δύσκολη στιγμή σε επαφή με την μουσική που βρίσκεται γεωγραφικά μακριά μου.
    Στόχος του καλλιτέχνη να ενώσει τόπους, κόσμους, αισθητικές, να λειτουργήσει ως συνδετικός κρίκος ως πομπός και δέκτης, αντανακλώντας τις εμπειρίες του και μεταδίδοντάς τες σε σημεία που αλλιώς δεν θα έφταναν. Στόχος να πάρει μια χούφτα χώμα απο το μέρος που ζεί και να κάνει το χώμα αυτό πανανθρώπινο μέσα σε έναν πίνακα, να κάνει την λυρική του ιδέα βίωμα για έναν άνθρωπο που θα ζήσει μετά απο τον ίδιο ή έστω να μεταφέρει την ανάγκη αυτή στους γύρω του.
       Και αν τα έργα και οι πράξεις του αποτυγχάνουν, ο ίδιος σηκώνεται κάθε πρωί και ξαναπροσπαθεί. Μέχρι που αντικρύζει μέσα στην μουτζούρα των σημειώσεων και των δημιουργημάτων του τα ψύγματα αλήθειας που αρμόζουν σε κάθε άνθρωπο που προσπάθησε. Είναι το γονίδιο της δημιουργίας. Αυτό που υπήρχε στα κεντήματα της γιαγιάς και στην σκαλιστή πέτρα του θείου στο χωριό. Και είναι χρέος η φλόγα της δημιουργίας να ανάψει και να θεριέψει στις καρδιές όλο και περισσότερων για να υπάρξει ξανά ζωή, περισσότερη ζωή.
     Οι άνθρωποι επιλέγουν τη ζωή ή τον θάνατο. Επιλέγουν να σκοτώνουν ή να ζούν τη μέρα τους και τον χρόνο τους και όταν πραγματικά φεύγουν απο τη ζωή κρίνεται το αν θα μείνουν για πάντα εδώ με το έργο τους ή εαν τεμπέλιασαν και χάσαν μια ζωή. Δεν θα ήθελαμε τίποτε να συμβεί το δεύτερο. Θεωρώ περισσότερο φίλους μου τη γιαγιά και τη μητέρα μου που δεν είναι φυσικά εδώ αλλά οι πράξεις , τα έργα και οι σκέψεις τους με έχουν επηρεάσει βαθύτατα, παρά τους όσους μιλώ και συναναστρέφομαι καθημερινά.
       Και ο Φώτης ο Βαρέλης ή ο Παντελής ο Ευθυμίου που τους διάβασα ένιωθα να είναι κολλητοί μου φίλοι, αυτούς που θα αστειευόμουν και θα έλεγα χαζομάρες μια Κυριακή στον καφέ. Να η χούφτα με το χώμα μου λοιπόν και γιά να δούμε πως θα γίνει αυτό το χώμα ικανό να προσπεράσει τον τόπο και τον χρόνο.
      Ενα σακούλι χώμα μου έφερε στην τάξη την τελευταία ώρα ενα παιδί της πρώτης και όταν τον ρώτησα τί είναι αυτό μου απάντησε: Χώμα απο την αυλή μας κύριε.
Είχε μεγάλη αξία για αυτόν. Το άφησε προσεκτικά έξω απο την τάξη, άκουσε την γκρίνια μου και στο τέλος, τελειώνοντας το σχολείο το πήρε μάλλον σπίτι του.
 

Αποσυνθέτοντας τη μουσική

Είναι αλήθεια πως η μουσική μπορεί να έχει όσες ερμηνείες της δίνουμε. Και είναι η ικανότητα να ταυτιστούμε με μια μουσική που μας δίνει την ώθηση να την καταλάβουμε και να νιώσουμε τέρψη απο αυτή. Μπαίνουμε μετά σε μια διαδικασία ανάλυσης της με υποκειμενικά και αντικειμενικά κριτίρια ψάχνοντας μια απεικόνιση της νέας εμπειρίας και γνώσης με τα δικά μας μέσα: νότες, τεχνικές, σκίτσα, μακροσκελή παράλληλα κείμενα όπως αυτό που γράφεται ενώ ακούω το έργο του Ξενάκη ΑΚΑΝΤΗΟS:
http://www.youtube.com/watch?v=uyVF6YvC_U4

Και το έργο που γίνεται κείμενο δημιουργεί της προϋποθέσεις για ανασύνθεση του χρησιμοποιώντας τη νέα γλώσσα, τη γλώσσα του καινούριου επίδοξου συνθέτη. Ισως έτσι η σύνθεση ενός έργου να γίνεται η επανασύνθεση του αρχικού άφθαρτου πνευματικού έργου, της πρώτης σύνθεσης. Αρκετά Ορθόδοξη και Ελληνική αυτή η ιδέα όσο και επικίνδυνη σε λάθος χέρια και αυτιά. Είναι όμως ανάγκη να μιλήσει κανείς για την κυκλικότητα των δημιουργιών για την αδιάκοπη καταστροφή και αναδημιουργία τους.


The need of personal space and time during the crisis

It's now and then that I feel the need to write in English. I believe it has to do with the fact that I consider writing in a diiferent language as working on a different mo de. I just hope that I can keep my English into a discent level in order to do this.
  The financial crisis in becoming a major factor as regards to the aesthetic descisions around me. It also affects the level of time and concentration that one can give in scientific-aesthetic matters. In simple words, one must work more, in 'simpler' jobs in order to earn a living and it is considered a bad thing if being in your 30's you spend time and money in your education or have dreams for a more specialized job, let us say you have a PhD (as I do) and wish that some day you could be able to teach in a University. You should be happy that you have a job, even if it is not temporary.
       This also affects the way you compose: You have zero time to compose as you work from the morning until 9 at night and then you probably have to do your tommorows preparation, rest or see your family. You can cheat by composing while your pupils take a break at school but do you really want to do this? Performance: It is consider oed a blasphemy to travel in order to see your vocal coach, no discussion about a seminar or a workshop. Well, this is not working out. This is an unfair thing that harms all your potential and has nothing to do with development, it is a waste of resources and a waste of your time. 
     Of course you will push yourself to the limit, up to the point of exaustion to keep up the dream alive because it is the only thing that you can offer to your society and to ut your pupils but you need to be sure that this is a clear attak on your art and science by brutal non - educated people. I do not want to sound as politically left here. Art is beyond these things even if it embraces certain ideologies briefly when the creator feels the need to. But still this is done briefly and purely for inspirational reasons. At least that is the case for my art.
       There are of course humanitarian principles: No suffering, no vielence and others..... but still we need to be able to measure things, and things are out of control. Mass immigration is a problem, no clear plan on the economic growth is a problem. Everything is a problem. One can not blame the right wing for adopting such an ideology in sucho an occasion. What one fears is the outcome: A civil war maybe or a new occupation by some barbarians that belong to a different nation (we too have barbarians -in costumes or not- that do belong in all political parties).
      And it still a question on where to find inspiration. Maybe it is a matter of lack of talent, maybe a lack of time but one has to fight to overome all this. I am listening to sciarrino
http://www.youtube.com/watch?v=gyrgT85C0N0
I understand that the creator an not give up in trying, sucessfully or not. It seems like his destiny, even more when he gets rejeted by political conditions or by his own powers. And reading a book on the life of Verdi in Greek (I will not bother mentioning its title) I start to feel that the life of composers have been thoroughly dramatized to fit the needs of people for a super-hero beyond reach. The book makes me feel so unable to create art because of the lack of the properties of an artist. So does this crisis. But why should we make people feel less capable. Do we thing that in this way they respect art more. If I continuously point out the faults of my students will they progress. Why are theym pointing out to such a degree the faults of my nation, or of any nation? There is something suspicious here. I sense non creative people, sick people sitting on their chairs, doing nothing than destroying other and eventually themselves in the long term. That seems to be against everyone, including the ones that seems to have the economic power and learly suffer from mental illnesses (Dante's Inferno a useful read).
          Today I sound like a 16 year old but I need to. As I write the music flows easilly and I do not feel annoyed by it. Atonality makes sense. Atonality in this piece http://www.youtube.com/watch?v=Gw6FuhtDy5U.
It is therefore new rules we need to explore. The new rules of nature that we find in algorithms. I wish I could purchase the Artsong software. I need an algorithmic program. A program to generate mud for me to utilize in my new constructions. I wish mud could run free from the old forms that keep it constrained and not letting it create new structures. We need new ideas now, together with the old ones to overcome the new problems.
      We must not fear, we must bring together out mental forces and try to overcome this. It is a new challenge and our mind is our ally. It is time for the new art to emerge. New pedagogy, new constructional rules, new ideas that will eventually become old and will be surpassed by the next generations. But, alas, let us not give them nothing new. We must not make them think that we did not live, we did nor create beyond our youth. I fear that if we do, they will do the same and their lives will be miserable. I do not want the lives of my children, my children's friends and the lives of my pupils to be like that.

Δευτέρα, 4 Φεβρουαρίου 2013

Γράφουμε για να διαβάσουμε...

Γράφουμε για να μας δημιουργηθεί η ανάγκη να διαβάσουμε. Διαβάζω λίγο γιατί δεν είχα χρόνω χθές να γράψω και το παιδί στο σχολείο το ίδιο: Δεν έμαθε να έχει χρόνο για να δημιουργήσει και έτσι δεν έχει διάθεση να μάθει: αποστηθίζει και ξεχνάει και άλλες φορές απλά αδιαφορεί για εμένα και αυτά που του λεω.Ψάχνω λοιπόν να κάνω το χαρτί και τον πίνακα μου μουσικό καμβά για εκείνο και βρίσκω τη γλώσσα της μουσικής δύσκολη. Είναι δύσκολο το πεντάγραμμα που για να το μάθεις θές κάποιους μήνες, πιο δύσκολο το να έχω τεχνολογία ή όργανα σήμερα στην κρίση μέσα στην τάξη μου. Και όμως το νιώθω αυτό θέλω: εγώ και τα παιδιά να δημιουργήσουμε, για να θελήσουμε μετά να μάθουμε. Και είναι κάποιες δασκάλες (που τις λέω χαϊδευτικά τρελλές) που με τα ποιήματά τους και τις ιδέες τους (θα φάνταζαν χαζές ίσως σε έναν ακαδημαϊκό συνθέτη) μετατρέπουν το μάθημά μου σε πρόκληση. Γράφω τότε ένα καλαματιανό, ένα ρόκ απλό τραγουδάκι και το εναρμονίζω με ένα πιάνο, το ηχογραφούμε και βάζουμε τρείς εικόνες.... Φτιάξαμε κάτι. Και τότε τα παιδιά με ρωτούν, τότε τα παιδιά ακούν τα λόγια μου: γιατί όταν είμαι κρυωμένος η φωνή μου ακούγεται βραχνή, γιατί χρειάζομαι τις νότες για να θυμάμαι τη μουσική; Ερχεται το κορίτσι απο την Πέμπτη και την Εκτη και με ρωτάει πώς τα ποιήματά της θα γίνουν τραγούδια. Τι χαρά μεγάλη όταν γίνει αυτό. Και τα παιδιά με τα βιολιά στο ολοήμερο να παίζουν τις δικές τους ακαταλαβήστικές μελωδίες στο βιολί (ψύγματα ρυθμών και ηχοχρωμάτων μιας 'πολύπλοκης' ατονικής μουσικής. Είναι όμως η πρώτη το δύσκολο σημείο. Θα μάθουν τα παιδιά να φτιάχνουν το δικό τους τραγούδι με δύο ή τρείς νότες, δύο ή τρείς ρυθμους. Στην εποχή μας ο συνθέτης είναι μόνος γιατί δεν πάσχισε να μάθει και στους μαθητές του την τέχνη του. Γιατί θεώρησε οτι οι μικροί μαθητές του θα πρέπει να ενηλικιωθούν (όπως αυτός που ήταν άτυχος) για να έχουν τα εφόδια να φτιάξουν την πρώτη τους μουσική. Και εγώ τα ίδια πιστεύω πολλές φορές μέσα μου, ιδιαίτερα όταν είμαι κουρασμένος και απογοητευμένος.
Πρέπει όμως κάτι να αλλάξει σε όλο αυτό. Οσο ερμηνεύουμε τη μουσική, όσο παίζουμε και γραφουμε μουσική, τόσο θέλουμε να μάθουμε και άλλα γι' αυτήν. Οταν απλά την ακούμε στο CD και την τηλεόραση..... τίποτε δεν γίνεται. Και νιώθει κανείς πως η μουσική δημιουργία είναι μια μετουσίωση. Ισως και τώρα που μιλάω, όπως και χθές μετουσιώνω αυτό που ακούω (http://www.youtube.com/watch?v=Rx4CZ7WRRvc)  σε λόγο. Μα τώρα θα κλείσω, θα παίξω ενα παιχνίδι και μετά θα προσπαθήσω να μελετήσω.

Κυριακή, 3 Φεβρουαρίου 2013

Αντί προσευχής

Κάτω απο τους ήχους της ενάτης αναλογίζομαι την πορεία προς την αφοσίωση στην μουσική, Εύχομαι ο χρόνος να μου επιτρέψει να της δοθώ με όλο μου το είναι, όσο αυτό δεν με απομακρύνει απο τους φίλους, τους μαθητές και τους συγγενείς μου. Είναι βαθιά ανάγκη να ζήσω κοντά της και να την αφήσω να κατακτήσεο όλο το είναι μου. Στις ώρες της λύπης είναι η ελπίδα και την ώρα της χαράς μια δεύτερη σύντροφος. Απο το πρώτο δάκρυ στο άκουσμά της ως τις τελευταίες στιγμές της ζωής ας βρίσκεται δίπλα μου, μέσα μου. Και τις μέρες που η καθημερινότητα θα την διώχνει μακριά μου, θα περιμένω τα βράδια να γυρίσει κοντά μου, να με ξυπνήσει το βράδυ και να ανέβω στον λόφο για να την συναντήσω ή να καθήσω στον υπολογιστή με τα ακουστικά ή με το χαρτί στο αρχαίο θέατρο ή πάνω στην έδρα την ώρα που τα παιδιά κάτι γράφουν. Θα με χαιρετήσει μέσα απο τον ήχο του ενός παιδιού και θα πώ πως εκεί ξαναγεννήθηκε, στον πιό απρόσμενο ήχο της φύσης που ξαφνικά θα γεννήσει μέσα μου το συναίσθημα. Στο σχήμα του ψαριού, του φρούτου, της γραμμής που τράβηξα στην σελίδα ή τον αριθμό του μέτρου και της νότας. Θα με ξαφνιάσει στον αυτοσχεδιασμό μου ή θα μου κλείσει την πόρτα την πιο δυνατή στιγμή όταν θα την κοιτάξω με υπεροψία και σιγουριά για την δήθεν μεγαλοσύνη μου. Μέσα στις νότες του πατέρα, του αδερφού, της γιαγιάς, του ξάδερφου και της μάνας μου θα την ανακαλύψω. Γιατί την τέχνη αυτήν την δανείστηκα και έχω χρέος να την κρατήσω ζωντανή, να την αποτυπώσω και να την μεταδόσω. Δεν προσδοκώ πιά να γίνω σπουδαίος (κάποτε πιο νέος το ήθελα αυτό). Αυτό που θέλω είναι να τιμήσω αυτό που μου δώσαν, να το φροντίσω, να το θρέψω και να το δώσω στην επόμενη γενιά.
Ευτυχώς δεν είμαι μόνος είμαστε αρκετοί πια. Δεν είναι λίγες οι φορές που θα δώ το χαμόγελο του συνοδοιπόρου, τη φωνή του νεότερου που ζητά να βοηθήσει, το καταφατικό βλέμα του γηραιότερου. Τι χαρά είναι αυτή όταν τα βλέπω. Μακάρι να μπορούσα να νιώσω οτι είμαστε χιλιάδες, να βγούμε στον δρόμο και να παίξουμε μαζί, να χαρούμε την μουσική και να φύγει αυτή η αίσθηση της μοναξιάς που τόσο απεχθάνομαι.
Και όταν δεν μπορώ να τραγουδώ ή να παίζω ή να διευθύνω και να γράφω, τότε, όπως η γιαγιά καθισμένος σε μια καρέκλα να ακούω τα παιδιά και τα εγγόνια μου, να ανακαλύπτουν στις νότες τους τις νότες μου, να μελετούν στα μέρη που εγώ μελέτησα, να επιλέγουν τα κομμάτια που επέλεξα κάποτε χωρίς να ξέρουν οτι το είχα κάνει και εγώ και πάνω απο όλα να ψάχνουν για κάτι νέο και νέοι να αμφισβητούν πολύ. Να προλάβω να δώ τον δίπλα δρόμο που εγώ φοβήθηκα να ακολουθήσω, να δώ αυτό που δεν πρόλαβα εγώ να κάνω, να γίνεται.
Ευχή με τα όργανα να βγούμε στους δρόμους, τα σχολεία, τις πλατείες..... Μα η μουσική μας να έχει βάθος, να δείχνει την αφοσίωση μας και την ευθύνη μας για αυτήν. Να εμπνέει και να έχει ήθος. Να αγκαλιάζει την επιστήμη, να εξερευνεί και παράλληλα να εκφράζει, να δημιουργεί, να ψάχνει να βρεί...
Αυτό που αγαπώ παραπάνω στην δουλειά μου είναι το πόσες φορές ένιωσα οτι σήμερα δεν ξέρω καθόλου μουσική και πρέπει να ξεκινήσω απο την αρχή απο το μηδέν.
Αυτό που δεν αντέχω είναι ακριβώς το ίδιο. Δεν είμαι μουσικός, δεν ξέρω μουσική, δεν έχω κάνει ποτέ στην ζωή μου μουσική μέχρι.... την στιγμή που θα πάψω να γράψω και θα προσπαθήσω να μεταφέρω άλλες δύο νότες στο χαρτί ή τον υπολογιστή, μέχρι την στιγμή που θα ξανατραγουδήσω ή θα παίξω στο βιολί, την στιγμή που θα κοιτάξω την χορωδία, την ορχήστρα, την τάξη ή τον μαθητή απέναντι μου. Δεν ξέρω αν θα είναι μετά απο αυτό, αύριο ή ποτε όμως περιμένω υπομονετικά την στιγμή, θυμάμαι ακόμη πως ήταν την προηγούμενη φορά και ελπίζω να μην αργήσει γιατί αυτή είναι η μόνη πραγματική τροφή, η μόνη πραγματική ζωή.
Και φτάνω στο τέλος και στο τέλος δεν υπάρχει παρά μια απλή ιδέα, όλα καθαρίζουν και γίνονται ξεκάθαρα, πίσω απο την πολυπλοκότητα της σκέψης υπάρχει μια απλή μελωδία, ενας ρυθμός, μια φόρμα μια δυναμική η ένας τονισμός, όλα συμπιπτουν με το βάδισμα, το θρόισμα των φύλλων τον ήχο ενός ζευγαριού στο κρεβάτι. Αυτή είναι η τέχνη μου και η γλώσσα μου νότες, σύμβολα ήχων, ιδέες και ψευδαισθήσεις που με βοηθούν να τα γράψω, να τα μεταδώσω.
Αν φοβάμαι κάτι, φοβάμαι να είμαι μακριά της, να μην μπορώ να την φέρω στο μυαλό μου. Ομως τώρα είναι εδώ και εγώ το γιορτάζω που γύρισε και έλειπε όλη μέρα και ήρθε η ώρα να βρεθώ πλάι της με τις τελευταίες νότες της ενάτης.
Καληνύχτα! Πάω να γράψω. Θα τα πούμε αύριο. Σε ευχαριστώ, σε ευχαριστώ πολύ για όλα.
Καληνύχτα!